Εγγραφή για ενημέρωση






Πληροφορίες

Μικρές Αγγελίες

Login Form






Ξεχάσατε τον κωδικό σας;
Δεν έχετε λογαριασμό; Εγγραφή
 
 
 
 
 
 
Ελαιοτριβεία Εκτύπωση E-mail

Τα ιστορικά στοιχεία αναφέρονται στο βιβλίο του Νίκου Σηφουνάκη "Βιομηχανικά κτίρια στη Λέσβο"
Ο τρόπος που έβγαινε το λάδι απ' το λιόκαρπο ακολούθησε την εξέλιξη του μυαλού του ανθρώπου και του πολιτισμού του σε μια ανοδική πορεία.
Ανασκαλέψαμε μνήμες, παλιών Μυτιληνιών και βρήκαμε πως στην αρχή, όταν ακόμα οι δυνατότητες και τα μέσα ήταν λιγοστά, χρησιμοποιούσαν μια πέτρα με σηκωμένα περιμετρικά χείλη, Σαν ρηχή λεκάνη, που μέσα της έριχναν τις ελιές, τις χτυπούσαν δυνατά με ξύλινο "κόπανο" κι έβγαζαν πολτό, από τον οποίο στράγγιζαν με πανιά το λάδι.
Η δουλειά ήταν κουραστική, η απόδοση ελάχιστη.
Η ανάγκη για μεγαλύτερη παραγωγή και η όξυνση του νου με το χρόνο είχε σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία των πρώτων ελαιοτριβείων, των χειροκίνητων και κατόπιν ζωοκίνητων λιόμυλων.
Τους μύλους αυτούς οι ντόπιοι τους ονόμασαν "πέτρες" και στην πρώτη τους μορφή ήταν απλοϊκοί: μια μεγάλη κάτω πέτρα σα γουδί, που μέσα της γύριζε περιστροφικά μια δεύτερη σε σχήμα κώλουρου κώνου. Κινιόταν με τον "εργάτη", τον κατακόρυφο στύλο.
Πάνω τυλιγόταν το "παλαμάρι" δεμένο στη "μανέλα". Ο "ξωμάχος" ή το ζώο έσπρωχναν τον άξονα της μανέλας για να γυρίσει η πέτρα.
Με το γύρισμα αλέθονταν οι ελιές κι έτρεχε από σωληνάριο στην κάτω μυλόπετρα ο πολτός, το "χαμούρι".
Το μάζευαν σε μικρούς τρίχινους σάκους, τους "τροβάδες".
Έπρεπε με κάποιο εύκολο τρόπο να ξεχωρίσουν το λάδι απ' τα σπασμένα λιοκούκουτσα και να το πάρουν όλο, αφήνοντας τα υπόλοιπα για κάψιμο, την πυρήνα.
Κατασκεύασαν λοιπόν τα πρώτα πιεστήρια, τα είπαν "μπασκιά" και ήταν ξύλινα: δυο πλάκες μια ακίνητη κάτω και μια κινητή πάνω, κι ένας κοχλίας που με την περιστροφή του κατέβαζε σιγά - σιγά την πανώπλακα.
Στην κάτω ξύλινη πλάκα στοίβαζαν τους τροβάδες και η πάνω, με το κατέβασμά της, τους συμπίεζε. Το λάδι έτρεχε σε γούρνα μπροστά από το μπασκί. Από κει το μάζευαν με μεταλλικά δοχεία, τις "γαλιές" ή "μαστραπάδες" και το έχυναν σε "τουλούμια", σε ασκιά από τραγίσιες προβιές με το τρίχωμα προς τα μέσα.
Κάθε τουλούμι γεμάτο λάδι ζύγιζε 50 - 70 οκάδες. Ο μεταφορέας, με ειδικό σαμάρι στους ώμους, φορτώνονταν επιδέξια το τουλούμι και το κουβαλούσε στο σπίτι του παραγωγού, σ' όποιο σημείο του χωριού κι αν βρισκόταν. Στην καλύτερη περίπτωση αυτή η μεταφορά γινόταν με ζώα. Στις αποθήκες του παραγωγού υπήρχαν "κιούπια" ή "πιθάρια", μεγάλα πήλινα δοχεία, όπου άδειαζαν το περιεχόμενο των τουλουμιών.
Σε μια μεταγενέστερη μορφή ελαιόμυλου, αντικαταστάθηκε η κωνοειδής μυλόπετρα από άλλη, κυλινδρική. Η μετατροπή αυτή έγινε γύρω στα 1844.
19ος - Αρχές 20ου αιώνα. Εισαγωγή νέας τεχνολογίας στα ελαιοτριβεία της Λέσβου.
Για πολλά χρόνια και μέχρι το μισό του 19ου αιώνα το λάδι γέμιζε τα κιούπια με πρωτόγονο τρόπο. Το γενικότερο “φράγκεμα” του νησιού όμως επέβαλε τον εκσυγχρονισμό στην παραγωγή του λαδιού. Έπρεπε να αλλάξει ο τρόπος επεξεργασίας της ελιάς. Να γίνει πιο γρήγορος, πιο αποδοτικός, να βγαίνει λάδι με μικρότερη οξύτητα (που την καθόριζαν ειδικοί - που τους έλεγαν “οι μύτες” - με τη μυρωδιά και τη γεύση.
Γύρω στα 1879 άρχισαν να κατασκευάζονται και να λειτουργούν στο νησί τα πρώτα ατμοκίνητα ελαιοτριβεία. Μηχανήματα πια, σε σειρά καθορισμένη, μέσα σε καλοχτισμένα πέτρινα κελύφη, ανέλαβαν την παραγωγή.
Μεταπράτες έμποροι, που είχαν απαιτήσεις απ΄ το λάδι, έφεραν στο νησί τα καινούργια μοντέλα. Τα περισσότερα απ΄τα μηχανήματά τους τα έφερναν από τα απέναντι παράλια της Μ. Ασίας, κύρια από τη Σμύρνη.
Μαζί με τα μηχανήματα, η εταιρεία έστελνε και δικούς της μηχανικούς με τα απαραίτητα εργαλεία, για να τα συναρμολογήσουν, να τα εγκαταστήσουν στο λιοτριβιό και να δείξουν στους ντόπιους πως θα τα κάνουν να δουλεύουν.
Η λειτουργία αρχίζει από το λέβητα, το “καζάνι” που δουλεύει με πυρήνα. Παράγεται ατμός, που κινεί την ατμομηχανή. Την ευθύνη για τη λειτουργία του καζανιού έχει ο “θερμαστής” που δουλεύει από τις δύο η ώρα μετά τα μεσάνυχτα μέχρι τις πέντε το απόγευμα. Γεμίζει το καζάνι με πυρήνα μέχρι η πίεση του ατμού, η “στύμη” (από το Steam = ατμός) να φτάσει στις απαιτούμενες 60 ATM.
Κατά τις έξι η ώρα την αυγή, μαζεύονταν και οι υπόλοιποι εργάτες της μηχανής για ν΄ αρχίσει η δουλειά της ημέρας. Τα ρολόγια εκείνη την εποχή είναι λιγοστά. Για να΄ναι λοιπόν στην ώρα τους ειδοποιούνται από το θερμαστή με τη “μπουρού”. Αυτή είναι σωλήνας - σειρήνα πάνω στο καζάνι. Κάθε λιοτριβιό στο χωριό είχε μπουρού που έβγαζε διαφορετικό ήχο, χαρακτηριστικό και γνωστό στους εργάτες του.
Εκτός από το θερμαστή έχουμε εργάτες με τις παρακάτω ειδικότητες:
“Μηχανοδηγός”, υπεύθυνος για τη λειτουργία της ατμομημανής. “Χαμάληδες”, κουβαλητές του καρπού από τ΄αμπάρια στις πέτρες. “Πετράδες” οι δύο χειριστές του λιόμυλου. Ο “μάστορας” κι ο βοηθός του για τη δουλειά στο μπασκί. “Γραμματικός” που κρατά λογιστικά στοιχεία, και οι φύλακες, που αλλάζοντας τις βάρδιες τους, μένουν στο εργοστάσιο όλο το 24ωρο.
Ενώ όλοι οι υπόλοιποι πληρώνονται με μεροκάματο, ο μάστορας και ο βοηθός του πληρώνονται με το “στάμα”. Στάμα είναι η δουλειά που γίνεται στο μπασκί, για να βγει απ΄το χαμούρι το λάδι και να ξεχωρίσει η πυρήνα.
Κουβαλούν τα τσουβάλια με τις ελιές και τις ρίχνουν στον ελαιόμυλο, στις “πέτρες”.
Μπροστά από τις πέτρες είναι η “χαμουριέρα”, μεταλλική δεξαμενή όπου μαζεύεται το χαμούρι.
Από κει το μεταφέρει ο βοηθός του μάστορα στον πάγκο της πρέσας και το ρίχνει σε μεγάλα τετράγωνα ελαιόπανα, τρίχινα και αργότερα από φυτικές ίνες, τα “τσουπιά”. Αφού τα γεμίσουν με χαμούρι, τα διπλώνουν σε σχήμα φακέλου και τα στοιβάζουν πάνω στο μπασκί. Αυτό λειτουργεί με υδραυλική πίεση, χάρη στην αντλία, την “τρούμπα”.
Εδώ αρχίζει το στάμα: ο μάστορας συμπιέζει στο μπασκί τα τσουπιά με τον πολτό τρεις φορές, την πρώτη χωρίς νερό και τη δεύτερη και τρίτη χύνοντας ίσαμε 2-3 μαστραπάδες καυτό νερό σε κάθε τσουπί. Αυτή η δουλειά είναι το “θέρμισμα” που για να απλοποιηθεί, αργότερα, επινόησαν το “φουρτούμ”, τη μάνικα. Το υγρό που βγαίνει, λάδι ανακατεμένο με νερό, τρέχει σε στέρνα μπροστά στην πρέσα, το “πολήμι”.
Μετά από κάμποση ώρα το λάδι έχει ανέβει στην επιφάνεια του πολημιού, κι από κάτω έχει μείνει νερό με μικρή ποσότητα λαδιού, η λεγόμενη “αμούρη”. Αυτή διοχετεύεται έξω από το εργοστάσιο, αφού πρώτα περάσει με αγωγούς, τα “ταγάρια” σε μικρότερες δεξαμενές, τα “ταξίμια”. Από κει μαζεύει ο παραγωγός, που σ΄όλη τη διάρκεια της παραγωγής είναι παρών, και το ελάχιστο λάδι, πούχει απομείνει
Τέτοια ταξίμια, κρυμμένα όμως στο δάπεδο, έχουν οι ιδιοκτήτες των ελαιοτριβείων. Απ΄αυτά, την κατάλληλη ώρα, όταν σταματά να δουλεύει το εργοστάσιο, μαζεύουν το λάδι της αμούρης, κρατώντας το για τον εαυτό τους. Κάθε στάμα χρειάζεται για να ολοκληρωθεί γύρω στη μιάμιση ώρα και συνθλίβονται 500 οκάδες ελιές.
Στα μεγάλα μαξούλια, το μπασκί επεξεργάζεται και 10 μόδια ελιές (5.000 οκάδες).
Περιμένοντας να ξεχωρίσει το λάδι απ΄ το νερό και ν΄ ανέβει λαχταριστό στην επιφάνεια, οι εργάτες ξαποσταίνουν, ετοιμάζουν τη δικιά τους τελετουργία, την απόλαυση της “καπίρας”. Σ΄ ένα τεράστιο μαγκάλι, που σιγοκαίει όλη μέρα κάπου στο μέσο της αίθουσας ψήνουν ψωμί και το τρώνε βουτηγμένο στό άγουρο νιόβγαλτο λάδι.
Διάθεση του λαδιού
Σαν τελειώσει η ανάπαυλα, παίρνουν το λάδι από το πολήμι και το μετρούν με τα “λαγήνια”, γανωμένα δοχεία που καθένα τους χωρεί 6,45 οκάδες λάδι. Αυτά έχουν δύο μικρές τριγωνικές τρύπες, τη μια πάνω από την άλλη, για να βρίσκουν τη στάθμη του λαδιού. Είναι δύο, για να γίνονται οι μικρές συνηθισμένες για τους ανθρώπους του καιρού, πονηριές κατά την αγοραπωλησία. Φράζοντας με το δάχτυλο την κάτω τρύπα αγοράζουν περισσότερο λάδι. Φράζοντας την επάνω, πουλάνε λιγότερο. Ο εργοστασιάρχης πληρώνεται με το μόδι. Σε κάθε μόδι κρατά από τον παραγωγό 100 δράμια λάδι, δήθεν για να λιπάνει την ατμομηχανή, τη λεγόμενη “αξαγιά”.
Μέσα 20ου Αιώνα - σήμερα. Σύγχρονη Τεχνολογία
Από τα μέσα του 20ου αιώνα τα ατμοκίνητα λιοτρίβια εκσυγχρονίζονται, δε χρειάζονται πυρήνα για τα καζάνια, ούτε θερμαστές για να κινηθούν τα μηχανήματα:
Οι ατμομηχανές αντικαθίστανται από πετρελαιομηχανές που είναι οικονομικότερες στην κατανάλωση καύσιμης ύλης. Τοποθετούνται φυγοκεντρικοί ελαιοδιαχωριστήρες στα πιεστήρια που εξασφαλίζουν τον πλήρη διαχωρισμό του λαδιού από το νερό και τη μούργα και ταυτόχρονα συλλέγουν το καθαρό λάδι. Αυτοί εισάγονται κυρίως από την Ιταλία και τη Γαλλία.
Αργότερα ο ηλεκτρισμός έρχεται να διευκολύνει και να συντομέψει τη δουλειά, να βγάλει λάδι με χαμηλή οξύτητα, να προσαρμόσει τον τρόπο παραγωγής του λαδιού στις σύγχρονες απαιτήσεις...
Δεν έχουμε πια μηχανές, ούτε ελαιόμυλους με “πέτρες” για να σπάει ο λιόκαρπος, ούτε “μπασκιά” για να συνθλίβεται.
Στο καινούργιο σύστημα παραγωγής με τους “σπαστήρες” και τα φυγοκεντρικά εκθλιπτήρια -Decanters- κάθε μηχάνημα κινείται με ξεχωριστό ηλεκτροκινητήρα. Έτσι η απόδοση είναι μεγάλη και οι ποσότητες του λαδιού που παράγονται τεράστιες σε σχέση μ΄αυτές των προηγούμενων τρόπων παραγωγής.
 

Eλαιοτριβεία του χωριού

Στο χωριό μας για πολλά χρόνια υπήρχαν δύο ελαιοτριβεία, ένα ιδιωτικό που ανήκε στην οικογένεια του Ιωάννη Ταλιάνη και ένα που ανήκε σε συνεταιρισμό ελαιοπαραγωγών του χωριού.
Τα πρώτα χρόνια λειτουργίας τους ήταν παραδοσιακά όπως άλλωστε ήταν όλα τα  ελαιοτριβεία του νησιού.
Διέθεταν επιβλητικά υψηλές καμινάδες (φουγάρους) χαρακτηριστικό γνώρισμα και σημείο αναφοράς.
Με την  πάροδο του χρόνου όπως τα πάντα  σε αυτή την ζωή μετετράπησαν και αυτά  σε σύγχρονα χάνοντας την γραφικότητά τους.
Το ένα από τα δύο που ανήκε στον Ι. Ταλιάνη έχει παύσει να λειτουργεί εδώ και αρκετά χρόνια, το δε συνεταιριστικό  λειτουργεί μέχρι σήμερα παράλληλα με ένα νέο υπερσύγχρονο ιδιωτικό του Π. Καντάρη.
Στην περίοδο της αιχμής και στις χρονιές που υπάρχει υπερπαραγωγή ελιάς λειτουργούν  για αρκετούς μήνες το χρόνο σχεδόν ολόκληρο το εικοσιτετράωρο.


 

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΕΛΙΑΣ-ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΟΥ

Αγουρόλαδο            Το λάδι που μόλις βγαίνει στη μηχανή από ραβδιστές  ελιές
Αμούρη                     Νερό με μικρή ποσότητα λαδιού , που κατακάθεται στη στέρνα   
Θέρμισμα                 Διαδικασία κατά την οποία ρίχνεται καυτό νερό στα τσουπιά που βρίσκονται στην πρέσα
Καπίρα   η Καπιράδα  Ψημένο ψωμί βουτηγμένο σε αγουρόλαδο
Κιούπι Πιθάρια.      Μεγάλα πήλινα δοχεία, για την αποθήκευση του λαδιού
Λαγήνια                  Γανωμένα δοχεία που το καθένα τους χωρούσε 6,5 οκάδες  λάδι
Μαστραπάς            Μεταλλικό δοχείο όπου μάζευαν το λάδι που έβγαινε από το ξύλινο πιεστήριο (μπασκί)
Μαξούλι                  Ετήσια παραγωγή
Μόδι                      Μονάδα μέτρησης παραγωγής λαδιού. 1 μόδι ελιές ισοδυναμεί με 500 οκάδες λάδι δηλα 640kgr
Μπασκιά           Παλαιά ξύλινα πιεστήρια που χρησιμοποιούνται για να   ξεχωρίσουν το λάδι από τα  σπασμένα κουκούτσια της ελιά. Αποτελούνται από δυο πλάκες, από τις οποίες η κάτω ήταν ακίνητη, ενώ η πάνω κατέβαινε σιγά - σιγά με τη βοήθεια ενός κοχλία.
Μπασλίκι           Ανοιγμα αμπαριού
Μπουρού         Σωλήνας - σειρήνα πάνω από το καζάνι του ελαιοτριβείου. Μ' αυτή ειδοποιούνταν στις έξι ή ώρα το πρωί οι εργάτες του ελαιοτριβείου για να αρχίσουν την δουλειά.
Οκά                   Μονάδα μέτρησης 640 γραμ.
Οξύτητα           Η οξύτητα αποτελεί το βασικότερο κριτήριο ποιοτικής αξιολόγησης του ελαιόλαδου και με βάση αυτήν, Διαμορφώνεται η εμπορική του αξία. Η οξύτητα εκφράζεται είτε σε γραμμάρια ελεύθερου ελαϊκού οξέος ανά 100 gr λιπαρής ύλης (βαθμός οξύτητας) είτε σαν αριθμός οξύτητας που αποδίδει τα χιλιοστά του ΚΟΗ τα  οποία απαιτούνται για την εξουδετέρωση των ελεύθερων  λιπαρών οξέων, που υπάρχουν σ' ένα γραμμάριο λαδιού. Η σχέση η οποία συνδέει τις δύο αυτές εκφράσεις (οξύτητα - αριθμός οξύτητας), είναι: οξύτητα (σε ελαϊκό) (%) =  αριθμός οξύτητας x 0,503Με βάση την οξύτητα, το ελαιόλαδο, διακρίνεται σε φαγώσιμο (οξύτητα μέχρι 3,3%) και βιομηχανικό (οξύτητα μεγαλύτερη από 3,3%)
Πολήμι               Η στέρνα που βρίσκοταν μπροστά από το πιεστήριο Εκεί μαζεύοταν το υγρό που έβγαινε από την πρέσα (λάδι και νερό) μετά από το "θέρμισμα"
Ραφινάρισμα    Χημική επεξεργασία του λαδιού. Οι κυριότερες από τις χημικές επεξεργασίες του λαδιού είναι: 1. Απομάκρυνση ελεύθερων λιπαρών οξέων 2. Εξουδετέρωση ελεύθερων λιπαρών οξέων 3. Απόσμηση και 4. Αποχρωματισμός (λεύκανση)
Ρουπάδες       Ορισμένα ελαιόδεντρα παράγουν τις ρουπάδες, οι οποίες δεν αποτελούν είδος ελιάς. Απλά ένας μήκυτας στα  δέντρα αυτά διαφοροποιεί τον καρπό.
Στάμα            Είναι η δουλειά που γίνονταν στο αρχικό πιεστήριο για  ξεχωρίσουν το λάδι από τον πολτό. Συνήθως διαρκεί μίαμιση ώρα και συνθλίβονται 500 οκάδες ελιές
Ταγάρια  Αγωγοί μέσα από τους οποίους διοχετεύεται η "αμούρη"  έξω από το εργοστάσιο
Ταξίμι              Μικρή δεξαμενή όπου αποθηκεύεται η "αμούρη"
Τουλούμι       Ασκί από δέρμα προβάτου, με το τρίχωμα προς τα μέσα
Τσουπιά         Μεγάλα τετράγωνα ελαιόπανα, αρχικά τρίχινα και στη συνέχεια από φυτικές ίνες που τα γέμιζαν  με το χαμούρι (πολτός της ελιάς), τα δίπλωνας σε σχήμα φακέλου και τα στοίβαζαν πάνω στο πιεστήριο
Φουρτούμ     Μάνικα
Χαμούρι         Ο πολτός που προκύπτει από το άλεσμα της ελιάς
Χαμουριέρα   Μεταλλική δεξαμενή όπου μαζεύοταν ο πολτός της ελιάς (χαμούρι) που προέκυπτε από το αρχικό άλεσμα

 
 
 
 
 
 

Επισκέπτες

Σήμερα7
Χθές35
Τρέχουσα Εβδομάδα147
Τρέχων Μήνας868
Συνολικά172894

Επισκέπτες Online

 
 
 
 
   
 
 

Warning: mysql_fetch_array(): supplied argument is not a valid MySQL result resource in /home/vasilika/public_html/components/com_tfsformambo/tfsformambo.php on line 149

Warning: mysql_free_result(): supplied argument is not a valid MySQL result resource in /home/vasilika/public_html/components/com_tfsformambo/tfsformambo.php on line 153

Warning: mysql_fetch_array(): supplied argument is not a valid MySQL result resource in /home/vasilika/public_html/components/com_tfsformambo/tfsformambo.php on line 221

Warning: mysql_fetch_array(): supplied argument is not a valid MySQL result resource in /home/vasilika/public_html/components/com_tfsformambo/tfsformambo.php on line 282

Warning: mysql_free_result(): supplied argument is not a valid MySQL result resource in /home/vasilika/public_html/components/com_tfsformambo/tfsformambo.php on line 298

Warning: mysql_fetch_array(): supplied argument is not a valid MySQL result resource in /home/vasilika/public_html/components/com_tfsformambo/tfsformambo.php on line 315

Warning: mysql_free_result(): supplied argument is not a valid MySQL result resource in /home/vasilika/public_html/components/com_tfsformambo/tfsformambo.php on line 325

Warning: mysql_fetch_array(): supplied argument is not a valid MySQL result resource in /home/vasilika/public_html/components/com_tfsformambo/tfsformambo.php on line 377

Warning: mysql_free_result(): supplied argument is not a valid MySQL result resource in /home/vasilika/public_html/components/com_tfsformambo/tfsformambo.php on line 386

Warning: mysql_fetch_array(): supplied argument is not a valid MySQL result resource in /home/vasilika/public_html/components/com_tfsformambo/tfsformambo.php on line 426

Warning: mysql_fetch_array(): supplied argument is not a valid MySQL result resource in /home/vasilika/public_html/components/com_tfsformambo/tfsformambo.php on line 438

Warning: mysql_fetch_array(): supplied argument is not a valid MySQL result resource in /home/vasilika/public_html/components/com_tfsformambo/tfsformambo.php on line 489